# Norveç'ten Çarpıcı Rapor

Norveç’in devlet destekli tüketici kurumu Norveç Tüketici Konseyi (Forbrukerrådet), teknoloji sektörü hakkında dikkat çeken bir rapor yayımladı. 27 Şubat’ta açıklanan raporda, pek çok teknoloji şirketinin kullanıcılar ürünlerini satın aldıktan sonra cihaz ya da yazılımların performansını kasıtlı olarak azalttığı iddia ediliyor.

Enshittification Süreci

Rapor, cihazların nasıl önce cezbedici hale geldiğini, sonra performansının kötüleştiğini açıklıyor. Bu süreç için internet kültüründe kullanılan “enshittification” terimi öne çıkıyor ve şirketlerin bu stratejiyi üç aşamada uyguladığı belirtiliyor: İlk olarak, kullanıcıları çekmek için kaliteli bir ürün sunuluyor. Ardından, iş ortakları ve şirket çıkarları için hizmet yavaş yavaş kötüleşiyor. Son aşamada ise hem kullanıcılar hem de iş ortakları sıkıştırılarak kâr maksimize ediliyor.

Yazılım Güncellemeleriyle Özellik Kaybı

Araştırmaya göre, dijital ürünler bu döngüye daha fazla maruz kalıyor, çünkü satın alındıktan sonra bile yazılım güncellemeleri ile cihazların özellikleri uzaktan değiştirilebiliyor. Raporda yer alan örnekler arasında akıllı ev cihazlarının zamanla özellik kaybetmesi ve eski video oyunlarının sürekli gelir modeline dönüştürülmesi dikkat çekiyor.

Avrupa'da Yeni Düzenlemeler Bekleniyor

Norveçli tüketici kuruluşu, Avrupa Birliği’ne de çağrıda bulundu. Temmuz ayında yürürlüğe girecek olan “Tamir Hakkı” (Right to Repair) düzenlemesi, üreticilerin cihazları üçüncü taraflar tarafından onarılmasını engellemelerinin zorlaşacağını öngörüyor. Kuruluş, AB’nin teknoloji şirketlerini daha sıkı denetlemesini ve 2026’da gündeme gelmesi beklenen “Dijital Adalet Yasası”nın da tüketici aleyhine kişiselleştirme gibi konuları ele almasını talep ediyor.